Бид

FactCheck.mn вэб сайт нь Монголын хэвлэл мэдээллийн салбар дахь анхны бие даасан, мэргэжлийн, ашгийн төлөө бус редакц юм.

Сүүлийн жилүүдэд хуурамч мэдээлэл ихсэх болж үүнээс үүдэн мэргэжлийн сэтгүүл зүйд итгэх олон нийтийн итгэл үнэмшил буурах, мэргэжлийн сэтгүүл зүй болоод сошиал медиагийн зааг, ялгаа бүдгэрэх зэрэг үзэгдлүүд ажиглагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл мэргэжлийн салбарт баримт мэдээллийг нягтлан шалгах дадал, соёл бий болох хэрэгцээ, нөөгөө талдаа иргэдийн хувьд хуурамч мэдээллийг таньж мэдэх, мэдээлэлд шүүмжлэлтэй хандах хандлага манай нийгэмд нэн шаардллагатай болжээ.

Тиймээс FactCheck.mn сайтын редакц нь мэргэжлийн түвшинд баримтыг няглтан шалгаж, энэ нь иргэдэд мэдээллийн үнэн зөвийг ялган хүлээн авах, аливаа мэдээлэлд шүүмжлэлтэй хандахад тус болохыг зорьж байна. 

Бид баримтыг нягтлан шалгах ажилдаа Олон Улсын Факт Чекинг сүлжээний дараах зарчмуудыг мөрдөнө: 

  • Шударга, нам бус байх:

Нягтлан шалгах баримт бүрд ижил стандарт баримтлана. Нягтлан шалгах явц нь аль нэг талд төвлөрч болохгүй. Баримт бүрийг ижил шалгуураар нягтлах ба энэ нь дүгнэлт хийж болохуйц баримт болно. Мөн тухайн нягтлан шалгаж буй баримтын асуудлыг дэмжих болон энэ талаар ямар нэг байр суурь илэрхийлэхгүй. 

  • Эх сурвалжийн ил тод байдлыг хангах

Уншигчдадаа тухайн уншсан зүйлээ өөрөө бататгах боломжтой байлгахыг эрмэлзэнэ. Аливаа нэг эх сурвалжийн хувь хүнийх нь аюулгүй байдалд аюул учруулахаас бусад тохиолдолд уншигчдад бүх эх сурвалжийн талаар хангалттай дэлгэрэнгүй мэдээллийг өгч тэдэнд эх сурвалжийг дахин нягтлах боломж олгоно. Тиймээс эх сурвалжтай холбоотой бүх дэлгэрэнгүй мэдээллийг өгнө. 

  • Санхүүжилтийн хувьд ил тод байх

Санхүүгийн эх үүсвэрүүдээ ил байх зарчмийг баримтална. Бусад байгууллагаас санхүүжилт хүлээн авбал санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж буй байгууллага нь олон улсын факт-чекийн сүлжээнд нэгдсэн байгууллагуудын баримт нягтлан шалгах үйл явцын дүгнэлтэд нөлөөлөх ёсгүй. Мөн байгууллагынхаа менежментийн гол удирдлагын мэдээллийг  ил мэдээлэх ба байгууллагынхаа бүтэц, хууль эрх зүйн статусаа тайлбарлана. Мөн уншигчидтайгаа харилцах арга замаа тодорхой тусгаж илэрхийлнэ. 

  • Арга хэрэгслийн ил тод байдлыг хангах 

Хэрэглэхээр сонгосон арга зүй, судалгаа, бичих, засварлах, нийтлэх явцыг тайлбарлана. Уншигчдыг нягтлан шалгуулах мэдээлэл илгээхийг уриалах, мөн илгээхийг нь дэмжих ба баримтыг хэрхэн нягтлан шалгаж буй явцын талаар ил тод байх зарчмыг баримтална. 

  • Нээлттэй, шударгаар залруулах бодлого баримтлах 

Залруулга гарвал шударгаар нийтэлнэ. Ил тод, ойлгомжтой залруулга хийх бодлого баримтлах ба уншигчдад үнэн зөв, залруулга бүхий мэдээллийг хүргэхийг зорино.

Fact Check Mongolia хөтөлбөрийн гишүүн, манай сайтын хамтран ажиллагч түнш хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд:

 

 

Түгээмэл асуултууд

Бид нягталж шалгах агуулгаа хэрхэн сонгодог вэ?

- Ямар эргэлзээтэй мэдээллийг нягтлах вэ гэдэг тэргүүлэх ач холбогдлын дараалал, шалгуурыг бид дараах 3 хэсэгт хувааж үздэг. Үүнд:

  • Тархаж буй цар хүрээ
  • Тухайн асуудал – сэдэв
  • Тухайн эргэлзээтэй мэдээллийн хор нөлөө

Эдгээрийн аль аль нь тодорхой хэмжээнд байгаа тохиолдолд нягтлан шалгах ажил хийнэ.

Өөрөөр хэлбэл олон тооны лайк, шейртэй хэрнээ олон нийтийн сонирхолд төдийлөн ач холбогдолгүй сэдэв бол түүнийг нягтлахгүй байж болно.

Ач холбогдол гэдэгт юуг авч үзэх вэ гэвэл, жишээлбэл нийгэмд хамгийн чухал нь хүн-хүний амь байдаг. Тиймээс хүний амь нас, эрүүл мэндтэй холбоотой асуудал бол ач холбогдол дээгүүр байх ёстой. Мөн бид тухайн цаг үеийн холбоотой асуудлыг орхихгүйг хичээдэг.

Эцэст нь хамгийн гол нэг шалгуур бол тухайн мэдээлэл нийгэмд хор хөнөөл хүргэж байна уу, хүргэх магадлалтай юу гэдгийг бид өөрсдөөсөө байнга асууж хэрэв тийм бол заавал нягталж шалгахыг зорьдог.

- Хэрэв тухайн материалыг элэглэл, хошигнол хэмээн үзвэл түүнийг нягтлан шалгах ажлыг ихэвчлэн хийдэггүй. Хэрвээ элэглэл, хошигнол нь зорилгоосоо халиад дээрх шалгуурыг хангаж байвал нягталж шалгана.

Тухайн баримтуудыг хэрхэн нягталж, шалган баталгаажуулдаг вэ?

- Юуны өмнө эхлээд тухайн мэдээлэл түгээгчийн хаягийг нягталдаг. Уг сайт эсвэл хувь хаяг (аккаунт) хэр удаан үйл ажиллагаа явуулж байна вэ, URL буюу холбоос нь бодит уу, тухайн хаяг ямар түүх, хэдэн дагагчтай зэргийг нягтлахаас гадна өнөөг хүртэл нийтлэгдсэн нийтлэлүүдийг нь шалгадаг. Мөн вэбсайт дээр өөр юу юу нийтлэгдсэн, эрхлэн гаргагч/хариуцагчдын нэр, хаяг байгаа эсэхийг хардаг. Энэ бүх мэдээллүүд илгээгчийн хэр найдвартай, итгэж болох талаар мэдээллүүдийг агуулж байдаг.

- Тухайн мэдээлэл цаг үеийн, шинэ мэдээ эсэхийг шалгадаг. Мэдээллийн гарчиг, агуулга хоорондоо таарч байгаа эсэхийг шалгадаг. Ингэхдээ уг гарчгийг хэтрүүлсэн эсвэл дэвшүүлсэн асуудал, таамаглал нь тухайн агуулгад тусгагдсан баримтуудтай тохироогүй, хэтрүүлэгтэй байгаа эсэхийг нягталдаг.

- Тоо, баримт, өгөгдлүүдийг шалгадаг. Уг материал ямар эх сурвалж дээр суурилсан байна вэ? Тэд зөв эш татсан уу? Баримт нь цаадах агуулгатайгаа зөрчилдөж байна уу?  зэрэг асуултыг өөрсдөдөө тавьдаг.  Шаардлагатай тохиолдолд бусад эх сурвалжаас асуух, эсвэл шинжээч, эрх бүхий байгууллагатай холбоо барьж байгаа өгөгдлүүдийг давхар шалгадаг.

- Зураг, видеог нягталж шалгадаг. Фото зураг нь агуулгадаа нийцэж байна уу? Зургийг үнэхээр тухайн газарт авсан байна уу? зэргийг нягталдаг. Сурталчилгааны самбар, замын хөдөлгөөний тэмдэг, автомашины улсын дугаар зэргийг сэжүүр болгон ашигладаг. Бид зураг, видеог нягталж, шалгахын тулд нийтлэг техник, хэрэгслүүдийг ашигладаг. Эргэлзээтэй видеонууд дээр дээрхтэй ижил төстэй үйл ажиллагаа явуулдаг. Бид өөрсдийн эх сурвалж, ажлын арга барилаа баримтжуулдаг.

Баримтыг нягталж шалгах багт хэн ажилладаг вэ?

(Цагаан толгойн үсгийн дарааллаар)

Рэнцэндоржийн АДЪЯАСҮРЭН      gogo.mn

Оюунбатын АМАРЗАЯА                   Архангай медиа груп (Архангай)

Амарсайхан АМАРТҮВШИН         MCIR      

Оюунсүхийн АНХЗАЯА                    Ub.ife

Төмөрбаатарын БАТСАЙХАН         Зууны мэдээ сонин

Оюунбилэгийн БАТ-УНДРАХ         Өнөөдөр сонин

Отгоноогийн БОЛОР- ЭРДЭНЭ       NTV Телевиз

Cэрдамбын  БУДРАГЧАА                livetv.mn

Ганбаатарын ГАНЦЭЦЭГ                 MyDarkhan.mn (Дархан)

Ганбаатарын ЖАВЗМАА                  Дефакто Газет сонин

Бямбажавын  МЯГМАРСҮРЭН       Завханы мэдээ сонин (Завхан)

Ринчинбатын ОЮУНЦЭЦЭГ           iKon.mn

Чулуунцэцэгийн СУМЬЯА               Алтан говь Телевиз (Өмнөговь)

Цолмонбаатар ТАМИР                      MCIR 

Энхбаярын УЧРАЛБАЯР                  eNews agency (Дорнод)

Цэгмид Чимэддондог                        MCIR

Жамсранжавын ЭРДЭНЭЦЭЦЭГ    "Хөвсгөл" Ард түмний телевиз (Хөвсгөл)

Эрдэнэцогтын ЭРДЭНЭЦЭЦЭГ       Үндэсний шуудан

Factcheck.mn нь ямар нэгэн цензур тавьдаг үү?

- Үгүй. Хэрэв бид ажлын явцдаа ямар нэгэн баримт, мэдээллийг тодорхой бус, буруу хэмээн үзвэл эдгээр мэдээллүүд ч гэсэн нийтлэгдэх боломжтой. Бид илгээгчийг бус харин баримтыг нягталж, шалгадаг. Хамгийн чухал нь бид үзэл бодлыг бус баримт, нотлох баримтыг нягталж, шалгадаг.

Яагаад Facebook-ээр төлбөртэйгээр мэдээллээ түгээдэг вэ?

- Хуурамч мэдээллүүд ялангуяа нийгмийн сүлжээнд өргөнөөр тархдаг. Гэвч ихэнх тохиолдолд нягталсан мэдээлэл нь хуурамч мэдээллээс бага хүртээмжтэйгээр тардаг. Тиймээс бид зарим тохиолдолд илүү олон хүнд хүргэхийн тулд төлбөртэйгээр хүргэх арга замыг сонгохоос өөр аргагүй болдог. Гэхдээ бид улс төрийн агуулгатай мэдээллийг төлбөртэйгээр түгээхээс зайлсхийдэг.

Factcheck.mn нягталсан мэдээлэлдээ үнэлгээг хэрхэн хийдэг вэ?

- Бид 3 өнгөөр үнэлдэг. "Үнэн" мэдээллийг ногоон, "Саармаг, бүрэн үнэн биш, бүрэн худал биш" мэдээллийг шар, "Худал" мэдээллийг улаан өнгөөр тэмдэглэгээ тавьдаг. Та дэлгэрэнгүй тайлбарыг дараах тайлбараасхарж болно.

НОГООН

  • Нотолгоо эсвэл баримтууд нь үнэн.

ШАР

  • Саармаг, бүрэн үнэн биш, бүрэн худал биш.
  • Нотолгоо эсвэл мэдүүлгүүд нь тодорхойгүй хэвээр байгаа эсвэл нотлох боломжгүй.
  • Илрүүлэх үйл ажиллагаа эсвэл мөрдөн байцаалт үргэлжилж байгаа.
  • Ихэнх хэсэг нь үнэн ч хайхрамжгүйгээс гарсан алдаа байгаа боловч үндсэн агуулга нь  үнэн.
  • Гарчиг нь тухайн нийтлэлээс уншиж болох зүйлээс огт өөр зүйлийг санал болгосон. Тухайлбал, Clickbait буюу өгөөш.
  • Ямар нэгэн зүйлийг орхигдуулсан, эсвэл уялдаа, холбооноос нь гаргаад хаячихсан.

УЛААН

  • Ихэнх нь хуурамч, Худал. 
  • Албан ёсны статистиктай холбоотой баримтууд зөв байж болох ч, уншигчийг санаатайгаар тодорхой зүгт чиглүүлэх зорилготой.
  • Нотолгоонуудын ихэнх нь худал.
  • Гарчиг нь хуурамч мэдээллийг агуулсан
  • Текст нь зориудаар худал мэдээлэл түгээх зорилготой, дайсагнал, зөрчил, үзэн ядалтын үрийг тарих зорилготой.

Factcheck.mn улс төрийн ямар чиглэлийг баримталдаг вэ?

- Бид үйл ажиллагаандаа нам бус чиглэлийг баримталдаг. Өөрсдийн үнэлгээ, дүгнэлтээ шударга хийхийг эрмэлзлэг. Баримтыг нягталж шалгахдаа бид төвийг сахиж ажиллах үүрэгтэй. Бид сэтгүүлчдэд зориулсан бие даасан, хараат бус, ашгийн төлөө бус академи болох АНУ-ын Пойнтер институтын олон улсын зарчмын шалгуурын дагуу ажилладаг. Энэхүү зарчмаар ажиллахаар өнөөдөр баримтыг нягталж шалгах ажлыг хийдэг байгууллагууд, санаачилгууд дэлхий даяар гарын үсэг зуран, хүсэлтээ илэрхийлсэн байдаг.

Хэрэв бидний ажилд ямар нэгэн алдаа олж харвал яах вэ?

- Хэрэв бид алдаа гаргасан бол Таны мэдээлэлд талархах болно. Үүнтэй холбоотойгоор бид дараах залруулах дүрмийг тодорхойлсон болно. Үүнд:

  • Бидний бичсэн текст эсвэл тэдгээрийн аль нэг хэсэгт гарсан алдаа, дутагдлын талаар info.factcheck@protonmail.com хаягаар бидэнд мэдээлэл илгээхийг Та бүхнээс хүсч байна. Таны өгсөн мэдээллийн дагуу бид бодит алдаануудыг шалгаж, өөрсдийн агуулгаа зөв эсэхийг нягтлах болно. Ингэж ажиллахдаа бид мэдээллийн эх сурвалжийг гадагш задруулахгүй байх зарчмыг баримтална.
  • Хэрэв бидний эх бичвэрүүд эсвэл тэдгээрийн зарим хэсэг нь хэдийгээр маш нямбай, болгоомжтой ажилласан ч алдаатай байх тохиолдолд үүнийгээ олон нийтэд болон өөртөө шүүмжлэлтэйгээр хүлээн зөвшөөрч, алдаагаа засах болно.
  • Алдаа засах шаардлага гарсан үед бичвэрийн агуулгад юу өөрчлөгдсөнийг нарийвчлан мэдэгдэнэ. Мөн агуулгыг шинэчлэх үеийн хугацааг тодорхой харуулна. Үүнтэй холбоотойгоор бид тухайн баримтыг нягталж, шалгасан ажлынхаа үнэлгээгээ өөрчилж болно. Үүнийгээ ч бид бас ил тод хийнэ.
  • Хэрэв уншигчийн алдаатай хэмээн мэдээлсэн бидний эх бичвэрүүд эсвэл тэдгээрийн хэсгүүд нь бодит алдаануудыг агуулаагүй бол тухайн агуулгыг залруулахгүй, мөн уншигчийн мэдэгдсэнийг ил тод болгохгүй.
  • Уншигчийн мэдээллийн дагуу нягтлаад түүнийг залруулсан бол үүнийгээ уншигчдад мэдээлнэ. Мөн уншигчийн мэдээлснээс алдаа олж чадаагүй тохиолдолд ч шууд тэдэнд энэ талаар мэдээлдэг.
  • Зөвхөн хэрвээ уншигчаас ирсэн  холбогдох захидал нь доромжилсон агуулгатай эсвэл ерөнхий шүүмжлэл байх тохиолдолд дээрх зарчмууд үйлчлэхгүй.
Нэмэлт мэдээлэл:

Фэйсбүүкээр бидэнтэй харьцах боломжтой

Фэйсбүүк талбар дээр хуурамч мэдээлэл байнга цацагддаг тул Factcheck.mn  фэйсбүүк хуудсыг бид ажиллуулдаг. Та энэхүү сувгаар бидэнд хандан болзошгүй худал мэдээллийг илгээж болно.

Манай фэйсбүүк хаяг: www.facebook.com/factcheckmongolia

Хэрэв Та манай редакцийн хамгийн сүүлийн үеийн нягталж, шалгасан мэдээллүүд, бусад тайлан мэдээний талаар тогтмол мэдээлэл авахыг хүсвэл манай фэйсбүүк хаягны чатаар  мэдээлэл аваххэсгийг сонгон дарахад  л болно. Дараа нь та долоо хоногт нэг удаа бидний хийсэн ажлуудаас мэдээлэл хүлээн авах болно. Энэ үйлчилгээ үнэ төлбөргүй.

 

Fact Check Mongolia 

 

 

Санал асуулга

НЯГТЛУУЛАХ, ХУУРАМЧ МЭДЭЭЛЭЛ ИЛГЭЭХ

Та хаа нэгтээ эргэлзээтэй мэдээлэлтэй таарсан уу? Ялангуяа олны танил, улс төрчдийн хэлсэн эргэлзээтэй мэдээлэл унгиж эсвэл сонссон уу? Бидэнд нягтлуулах мэдээллээ илгээгээрэй!

Мэдээлэл илгээхдээ тухайн мэдээллийг олж уншсан эх сурвалжийн линк (url) болон огноог бичнэ үү.

Бид таны имэйл хаягыг мэдээллийг нягтлан шалгах зорилгоор тантай холбоо барихаас бусад зорилгоор ашиглахгүй болно.